Huiszwaluw, Delichon urbicar 12-13 cm.
"Het prettigste kenmerk is wel de witte rugvlek die u kunt zien, al
vliegt de vogel honderd meter van u af". Aldus Jac.P. Thijsse in zijn
bekende boek "Het Vogeljaar".
Behalve de melkwitte rugvlek ook wel stuitvlek genaamd heeft de vogel een
glanzend donkerblauwzwarte bovenzijde en een helder witter onderzijde met
inbegrip van kin en keel.
Met zijn 12,5 cm lengte en kortere gevorkte staart, (zonder lange stuurpennen
zoals de boerenzwaluw (19 cm) en zijn tsjirrippende drukke roepjes is de
huiszwaluw een vogel die zelfs en leek op vogelgebied moet opvallen. Hun vrij
kleine snavel is bedrieglijk want ze hebben monsterlijke bekken, groot en diep.
De korte poten en tenen zijn voorzien van kleine witte veertjes.
Om ze in hun vlucht te kunnen volgen moet je je ogen knijpen. Ze draaien,
buitelen, wenden en keren boven de kleurige tuinen en landerijen. Huiszwaluwen
scheren vlak langs daken tot hoog in de lucht, ze komen gewoonlijk hoger dan de
boerenzwaluwen. Zeer kenmerkend is de plotselinge klim omhoog, een insect pakken
en naar beneden zweven.
Huiszwaluwen zijn zomergasten in ons land; zij brengen de winter door in
tropisch Afrika. Het is een kolonievogel die graag in groepsverband nestelt en
leeft.
Jaar na jaar keren zij terug naar het plekje waar ze geboren werden en waar zij
hun eerste geluk gevonden hebben. Ondanks alle wetenschappelijke onderzoeken
blijft het toch raadselachtig hoe een vogeltje van 12,5 cm vanuit de onmetelijke
wildernis van Afrika, zijn weg terug weet te vinden naar die ene dakgoot in een
landje dat zo klein is, dat hij er in drie uur tijd overheen kan vliegen.
Het zijn geen vlinderachtige grillen die een huiszwaluwpaartje leiden bij het
kiezen van een woonoord. Ze bouwen hun nesten als een omgekeerde koepel, bij
voorkeur op de noord- of oostzijde van wit of crème geverfde onderzijde van
overstekende dakranden, goten, bruggen e.d. Aanwezigheid van genoeg voedsel in
de omgeving is een must en binnen een straal van ongeveer 200 meter moet er
modder, klei of leem te vinden zijn. Het mannetje oppert, sleept kleiballetjes
en draadmateriaal aan in zijn bek. Het vrouwtje metselt hier, laagje voor
laagje, een nest van met tussenpozen om de klei te laten harden. Aan de
bovenzijde van het komvormige nest laten ze een invliegopening, die praktisch
altijd een grootte heeft van 25 mm hoog en 60 mm breed. Tot slot wordt de
binnenzijde bekleed met grasjes, pluizen en veertjes.
De huiszwaluw voedt zich uitsluitend met dierlijk voedsel, voornamelijk met het zogenaamde luchtplankton; kleine, zich in de lucht bevindende insecten, die op eigen kracht vliegen of zich passief door opstijgende luchtstromen laten meevoeren.
Jaarlijks brengt een zwaluwpaar meestal twee
en soms drie broedsels groot. Het uitbroeden van de 4-5 glanzend witte eieren
duurt ongeveer 20 dagen, dat gebeurt door beide ouders en begint eind mei. De
jonge vogels blijven nog 3 weken op het nest, in deze periode vangt één zo'n
huiszwaluw wel 9.000 insecten per dag. Kun je nagaan, wat ze ons mensen en
planten in de tuin allemaal besparen bij twee of drie broedsels, daar kan geen
spuitbus tegen op. Het vangen van insecten gaat in een razend tempo.
Tijdens een duikvlucht door 'een muggenwolk happen ze kwiek en handig de een na
de ander op, zo ook kevertjes en vliegjes. Van de prooien worden balletjes
gedraaid en dit wordt aan de jongen gevoerd. Deze zitten, wanneer ze al wat
groter zijn, vaak met hun bekjes open voor het vlieggat te wachten. Bij het
tweede of derde broedsel komt het voor dat de jonge uit het eerste nest helpen
met het voeren van hun jongere broertjes en zusjes. Bij belegering door een
vijand, in de toch veilige vesting, wordt deze verjaagd met een straal
zwaluwpoep. Na het uitvliegen zie je de jonge vogels vaak op een draad of tak
zitten, bedelend om voedsel. Ze krijgen zelfs vliegend in de lucht nog voedsel
aangereikt.
Omstreeks september, als het insecten aanbod afneemt, verzamelen de jonge
vogels zich op draden of takken tot grote groepen, het teken voor de Grote Reis.
Geheel onervaren vliegen ze naar Zuid-Afrika in vijf tot zes weken. De ouders
zijn dan soms nog bezig met het grootbrengen van het derde broedsel. Deze
vertrekken dan ook samen, in oktober.
De trekkende zwermen vogels eten ook onderweg, behalve tijdens de barre
oversteek van de hete en droge Sahara-woestijn, waar zo goed als niets te vinden
is. Tegen zonsondergang zoeken ze bij voorkeur drassige grond op, waar ze 's
nachts kunnen rusten en schuilen in rietkragen. In het voorjaar trekken ze weer
noordwaarts maar in veel kleinere zwermen.
- Tijdens de trek passeren ze landen waar zwaluwbiefstuk nog steeds hoog op de culinaire menukaart staat.
- plotselinge slechte weersomstandigheden kunnen eveneens fataal zijn.
- de grote afstand, 7.000 km naar hun winterkwartieren en in het voorjaar weer retour, vraagt veel slachtoffers, vooral in de steeds uitbreidende Sahara-woestijn sterven veel vogels door uitputting.
- Wat te denken van insecticiden in Afrikaanse landen, middelen die wij hier al lang niet meer mogen gebruiken.
- luchtverontreiniging en het gebruik van toegestane gewasbe- schermings middelen is een reden waardoor het insecten aanbod sterk is gedaald. De soorten rijkdom aan insecten gaat ook achteruit.
- Afname heeft ook te maken met onze moderne bouwmethode en renovaties van gebouwen, vaak geen overstekende dakgoten en overstekken meer. Indien wel aanwezig zijn ze vaak donker gebeitst of geverfd, in bruin groen enz., kleuren die een zwaluw absoluut mijdt.
- Het dempen van slootjes in weide- en akkerland, het aanbrengen van beschoeiingen langs beken en kanalen en de lagere waterstand, maken het de vogels steeds moeilijker om aan goed bouwmateriaal te komen voor de nestbouw.
- Steeds grotere afstanden tussen bruikbaar nestmateriaal en geschikte
nestplaatsen.
- niet minder dan 15% van alle nesten worden weggestoten, het merendeel vanwege
overlast van uitwerpselen. Denk u eens in, de verre overtocht uitgeput maar
heelhuids overleefd en dan in Nederland je nest verdwenen.
- Bewoonde nesten in geen geval verwijderen.
- Voor het mestprobleem kunt u simpel een plankje onder het nest bevestigen eventueel met opstaand randje en dit mestprobleem is opgelost. Laat 3 cm ruimte open tussen muur en plankje, anders gaan ze ook onder het plankje nestelen (koloniebroeders).
- Geschikte dakranden wit laten of wit maken. Dit geeft weer- kaatsing van het zonlicht terwijl donker hout licht absorbeert wat omgezet wordt in warmte. Deze warmte kan uitdroging van de eieren en nest materiaal veroorzaken. Uitgedroogde nesten kunnen afbreken. Denk erom: niet gaan verven tijdens het broedseizoen, dus tussen september en april.
- bij nieuwbouw en renovatie zo bouwen, dat er ook plaats is voor vogels.
- Het verstrekken van goed bouwmateriaal, bij voorkeur in de omgeving waar al zwaluwnesten zijn. Dit kan door modder, nog beter is klei of leem, op plastic te leggen of in ondiepe bakken te doen en steeds vochtig te houden.
- Bescherming tegen huismussen moet eigenlijk alleen worden aangebracht wanneer huismussen tijdens de nestbouw pogingen doen om het nest te bezetten. Plaats dan een gordijn van hangende draden van 23 cm lang en niet dichter dan 15 cm bij de nestingang. Om in de war raken van de draden uit te sluiten moeten deze verzwaard worden, bijv. met moeren.
- Het gebruik van bestrijdingsmiddelen tot het minimum beperken.
unstnesten
Het plaatsen van kunstnesten, die in de handel te verkrijgen zijn. Deze zijn
over het algemeen op een plankje gemonteerd en kunnen vrij eenvoudig onder de
dakgoot of overstek worden vastgeschroefd. Denk erom dat dit niet aan de zuid-
of westkant van uw woning gebeurd of daar waar de aanvliegroute belemmerd wordt,
door b.v. hoge bomen. Het aanbrengen van kunstnesten is geen garantie voor
vestiging van huiszwaluwen in het nest. Vaak vormt het wel aanmoediging tot
nestelen, indien er ook natuurlijke bouwmaterialen in de omgeving aanwezig zijn
of verstrekt worden. De beste kansen heeft u als er in uw omgeving al een
kolonie is. Uit onderzoek is gebleken dat op zulke plaatsen de huiszwaluw één
op de drie kunstnesten daadwerkelijk gebruikt.
Kunstnesten zijn te koop bij Vogelwacht Uden.
Beter één zwaluw onder uw dak dan tien op de vlucht.