Kleine Zwanen in Princepeel

Al meer dan 20 jaar zien we elke winter een aantal Kleine Zwanen op landgoed Princepeel. (langs de weg van Odiliapeel naar Mill over de Middenpeelweg)

Jarenlang gaan de aantallen overwinterende Kleine Zwanen achteruit in Nederland. In 2025 heb ik maar één dag een klein groepje Kleine Zwanen in de Princepeel gezien dus het was afwachten of ze zouden terugkomen of net als vele Kleine Zwanen elders blijven overwinteren. Er zijn twee redenen aan te wijzen waardoor de aantallen overwinterende Kleine Zwanen in Nederland aan het afnemen zijn. De eerste reden is dat door de opwarming van de aarde je ziet dat veel Kleine Zwanen tegenwoordig in Noord-Duitsland blijven. Hier ligt minder sneeuw dan vroeger en de maisakkers bieden voldoende voedsel zodat een groot gedeelte van de populatie niet verder trekt. De tweede reden is dat men ziet dat sinds een tiental jaren een gedeelte van de populatie niet meer naar West-Europa trekt maar naar de Evros-Delta, op de grens van Turkije en Griekenland.

Maar gelukkig in 2026 was een groep als vanouds weer aanwezig op de Princepeel.

Op 12-1-2026 zag ik een groep van 7 Kleine Zwanen achter Langenboom op een weiland foerageren maar de volgende dag zaten er al 9 Kleine Zwanen in de Princepeel en enkele dagen later 29. Uiteindelijk hebben we 30 Kleine Zwanen kunnen tellen die hier enkele weken aanwezig waren.

Een mooi resultaat maar je ziet hier toch ook wel een verschuiving van data. Vroeger zagen we de eerste groepen altijd in December. Ze bleven dan tot eind Januari waarna ze vertrokken. Half Februari zagen we ze dan terugkomen om begin Maart te vertrekken naar Rusland. Waarschijnlijk maakten ze toen nog elk jaar een tussenstop in Groot-Brittannië maar hier zien ze in de winter veel lagere aantallen zodat je kunt concluderen dat veel Kleine Zwanen de oversteek naar Groot-Brittannië niet meer maken. Op 12-2-2026 heb ik de laatste Kleine Zwanen gezien, een groep van 22. Uit ringmeldingen zie je dan dat ze zoetjes aan via Duitsland en de Baltische Staten richting Rusland gaan om hier in Mei/Juni pas te broeden. Ook hier lijkt het erop dat de Kleine Zwanen alweer eerder vertrekken dan tien jaar geleden toen we dikwijls de laatste groep eind Februari of Maart zagen.

In tegenstelling tot de Wilde Zwaan broedt de Kleine Zwaan uitsluitend in Russisch Siberië. De Kleine Zwanen die we hier dus in de winter zien hebben al gauw een reis van 3000-4000 kilometer achter de rug. In sommige jaren gaan de broedsels volledig verloren omdat dan de winter te vroeg zijn intrede doet. Dit jaar zagen we bij de groep in de Princepeel enkele jonge Kleine Zwanen (zijn iets donkerder) dus het ziet ernaar uit dat het een redelijk broedjaar is geweest.

De Kleine Zwaan is iets kleiner dan de Wilde Zwaan die er veel op lijkt maar het grote verschil zie je vooral in de hoeveelheid geel in de snavel. Bij een Wilde Zwaan zie je het geel in een punt uitlopen terwijl bij een Kleine Zwaan het geel op de snavel al snel stopt.

Te hopen dus dat we volgend jaar weer mogen genieten van de aanwezigheid van de Kleine Zwanen want je ziet ze in Nederland van jaar tot jaar minder.

John Hermans